VỢ CHỒNG A PHỦ – SỨC SỐNG TIỀM TÀNG

VỢ CHỒNG A PHỦ – SỨC SỐNG TIỀM TÀNG
Sức sống trỗi dậy Trong đêm tình mùa xuân.
1. HOÀN CẢNH
Từ khi cô bị bắt về làm con dâu gạt nợ đến khi trốn khỏi Hồng Ngài ở nhân vật Mị có hai mặt tưởng chừng như đối lập nhau nhưng thực chất lại thống nhất trong một tính cách. Một mặt bị áp bức quá nặng nề nên Mị trở nên vô cảm, bị tê liệt tinh thần, “suốt ngày lầm lũi như một con rùa nuôi trong xó cửa”. Mặt khác Mị vẫn tiềm tàng một sức sống mãnh liệt, một sức mạnh vùng lên giải phóng cái phần cam chịu của Mị là do hoàn cảnh đẩy tới, do tình thế bắt buộc còn bản chất người phụ nữ này là tiềm ẩn một sức sống mạnh mẽ. Sức sống tiềm tàng là sức sống nội tại bên trong, có sẵn ở bên trong nhưng bị che lấp, nó như một hòn than âm ỉ cháy trong lớp tro nguội lạnh và khi có điều kiện thì sẽ bùng cháy. Mị giống như cây hoa đào, hoa mận Tây Bắc: trước mùa xuân thì gầy guộc mong manh nhưng lại ẩn chứa một sức sống mãnh liệt ở bên trong để chờ ngày mùa xuân mà bung nở màu hoa đẹp nhất.
2. TIỀN ĐỀ
Tạo điều kiện cho sự bừng tỉnh sức sống của Mị là Thiên nhiên: Mùa xuân năm ấy ở Hồng Ngài đẹp và gợi cảm biết bao: Hồng Ngài năm ấy ăn tết giữa lúc cỏ gianh vàng ửng, gió và rét rất dữ dội… Trong các làng Mèo, những chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên mỏm đá xoè như con bướm, sặc sỡ…tiếng trẻ con nô đùa…Đó chính là một mùa xuân rộn rã âm thanh và màu sắc, là bước đệm cho sự bừng tỉnh của một tâm hồn nguội lạnh. Tạo điều kiện cho sự bừng tỉnh sức sống của Mị còn là tiếng sáo: “Ngoài đầu núi lấp ló đã có tiếng ai thổi sáo rủ bạn đi chơi… Đó chính là tín hiệu đêm tình.Chính không gian rộn rã sắc màu cùng tiếng sáo tha thiết đã đánh thức cô Mị ngày xưa. Tiếng sáo như chạm vào nỗi nhớ. Mị nghe tiếng sáo vọng lại thiết tha bổi hổi. Tiếng sáo hối thúc Mị, tiếng sáo như cơn gió thổi bung đi lớp tro tàn nguội lạnh đang phủ lấy tâm hồn Mị. Tiếng sáo nhập vào hồn Mị làm đồng hiện quá khứ tươi đẹp của một cô gái giàu tài năng. Bước nhảy tâm lý đầu tiên của Mị đó là việc Mị ngồi nhẩm thầm lời của người đang thổi sáo
” Mày có con trai con gái rồi
Mày đi làm nương
Ta chưa có con trai con gái
Ta đi tìm người yêu”.
Chi tiết nghệ thuật đêm tình mùa xuân là sự phát triển tất yếu của hoàn cảnh và tính cách nhân vật. Trước khi xảy ra biến cố này thì Mị đã từng sống đọa đầy trong bóng tối của ngục tù cường quyền và thần quyền, Mị đã từng khát khao thoát khỏi số phận nô lệ, và chính bằng con đường tìm tới cái chết. Đừng nghĩ rằng tìm tới cái chết là trong cô đã cạn nguồn sinh lực. Có những cái chết là biểu hiện của tình yêu cuộc sống. Con thuyền tự đắm mình trong dòng sông còn yêu sông nước hơn là cứ để dòng đời trôi dạt.
3. DIỄN BIẾN TÂM LÝ
Trước đêm xuân nghe tiếng sáo gọi bạn, Mị đã từng uống rượu, cô nhớ lại những ngày trước đây khi chưa làm dâu gạt nợ, tết đến, xuân về Mị cũng uống rượu. Vì vậy, nhìn thấy cảnh nhà Pá Tra nhộn nhịp, Mị lén lấy rượu uống, cứ “uống ừng ực từng bát”, uống như để quên đi cái cay đắng trong hiện tại để mà nuốt hận vào lòng. Cái “men rượu” ấy cũng lại là “men đời”, nó đã gợi lên ở Mị cái đắm say, cái rạo rực của một thời hạnh phúc, tuổi trẻ đã qua. Đoạn văn thể hiện diễn biến tâm trạng trong đêm mùa xuân là một đoạn văn đầy chất thơ , đầy hàm ý nghệ thuật mà Tô Hoài đã dành để miêu tả sức sống tiềm tàng tràn đầy sức thanh xuân của Mị. Cơn say đã làm cho Mị cùng một lúc mà như sống với hai con người. Con người thể xác thì vẫn đang “ngồi đấy nhìn mọi người nhảy… mọi người hát” mà vẫn như không sống trong thực tại, không nghe, không thấy đến nỗi cuộc rượu đã tan lúc nào cũng không biết, “vẫn ngồi trơ một mình giữa nhà”. Còn con người tâm linh trong Mị thì lại “đang sống về ngày trước, tai Mị văng vẳng tiếng sáo gọi đầu làng”. Lòng Mị “thiết tha bổi hổi”, nhớ lại những ngày xuân thuở trước sôi nổi và tràn đầy sức sống, Mị uống rượu bên bếp lừa và thổi sáo. Có biết bao người mê “ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị”. Con người thể xác thì đứng dậy như một cái máy theo thói quen, từ từ “bước vào buồng” rồi “ngồi xuống giường, trông ra cái cửa sổ lỗ vuông mờ mờ, trăng trắng”. Còn con người tâm linh thì thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm Tết ngày trước. Mị như lột xác, tâm hồn đã sống lại xôn xao những mơ ước về hạnh phúc. Đến đây Tô Hoài không đứng bên ngoài để nói về Mị nữa mà nhập thân vào nhân vật để trần thuật, kể chuyện, bắt tâm lí nhân vật phải bật lên tiếng nói “Mị trẻ lắm. Mị vẫn còn trẻ, Mị muốn đi chơi ngày Tết. Huống chi A sử với Mị không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau”. Việc sử dụng ngôn ngữ trực tiếp vừa đúng lúc vừa điêu luyện đã làm cho ngôn ngữ trần thuật của Tô Hoài có được tình cảm phức điệu và ngữ điệu của nhân vật ý thức được quyền sống của mình trong một tâm trạng phẫn uất mãnh liệt thấm thía nỗi khổ của mình Mị lại muốn chết. “Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này Mị sẽ ăn cho chết ngay, chết chứ không buồn nhớ lại nữa”. Muốn chết trong trường hợp này một lần nữa lại là một bằng chứng của thái độ chống lại một cuộc sống không ra sống, không xứng đáng với con người.
Tô Hoài quả là rất dụng công và thật tài tình khi miêu tả tiếng sáo của mùa xuân lúc nào cũng theo sát diễn biến tâm trạng Mị, thổi bùng lên sức sống tiềm tàng của cô. Đầu tiên là tiếng sáo vọng lại từ xa mãi ngoài núi đó làm tâm hồn tê dại suốt bao năm của Mị đã bị cuốn hút. Mị ngồi nhẩm thầm bài hát người đang thổi sáo. Rồi đến đêm tình mùa xuân “đầu Mị văng vẳng tiếng sáo” nhưng không phải là tiếng sáo từ xa mà là đã gần hơn, tiếng sáo đầu làng đánh thức trong Mị những hồi tưởng của mùa xuân quá khứ say mê và tràn đầy hạnh phúc, Tiếng sáo từ chỗ chỉ là âm thanh bên ngoài, một hiện tượng ngoài cảnh đến lúc nào đó đã chuyển thành thế giới bên trong của tâm linh, trở thành tiếng lòng của chính nhân vật. Ý thức được quyền sống của mình Mị đã có những hành động táo bạo. Mị đến góc nhà lấy ống mỡ xắn một miếng bỏ thêm vào đèn thắp cho sáng. Mị tự tay thắp sáng căn phòng lúc nào cũng tăm tối. Đó là hành động thức tỉnh không chấp nhận bóng tối âm u đầy ghê rợn của ngục thất trần gian đã giam cầm và giết dần giết mòn tâm hồn Mị. Và khi tâm hồn đã được thắp sáng lên rồi thì khát vọng hạnh phúc lại thêm mãnh liệt. “Mị muốn đi chơi, Mị sắp đi chơi, Mị quấn lại tóc, Mị với tay lấy cái váy hoa vắt ở trong vách”. Song cô đâu có thể thoát khỏi địa ngục ấy. Thấy hành động của Mị, A Sử lấy làm lạ rồi lạnh lung thản nhiên “lấy thắt lưng trói hai tay Mị”, “xách cả một thúng sợi dây đay ra trói đứng vào cột nhà rồi A Sử thản nhiên thắt nốt cái thắt lưng xanh ra khỏi áo, thản nhiên đi ra khép của buồng lại”. Bị trói, bị buộc tóc vào cột làm Mị không cúi, không nghiêng đầu được nữa. Vậy mà Mị không biết mình đang bị trói. Hơi rượu vẫn nồng nàn. Mị vẫn còn nghe tiếng sáo đưa Mị theo những cuộc chơi “Mị vùng bước đi”. Ngọn lửa lòng ham sống trong lòng cô bùng lên mạnh mẽ biết nhường nào. Mị quên hẳn con người thể xác mình đang bị trói, để tâm hồn bay bổng cùng với tiếng sáo gọi người yêu. Chi tiết “Mị vùng bước đi” thật là ý nghĩa, nó nói lên rằng bọn thống trị chỉ có thể trói được thể xác chứ không thể nào trói buộc được tâm hồn, khát vọng tự do của Mị. Lúc ấy, Mị nửa tỉnh nửa mê. Tỉnh, Mị đau đớn khi nghĩ về hiện tại, những sợi dây đay trói nghiến vào người, Mị đau đớn, muốn quên đi, vì càng ý thức về hiện tại cô càng xót xa, nước mắt lại ứa ra. Cô muốn “mê”, muốn tâm hồn được tiếng sáo đưa đi chơi, đến những đám hẹn.
4. KẾT
Sáng hôm sau, “Mị bàng hoàng tỉnh”, hơi rượu đã hết, tiếng sáo cũng không còn, Mị quay về với hiện thực phũ phàng: Cô đang bị trói đứng vào cột… Giờ đây, Mị lại sợ chết, cô nhớ rằng trong nhà này, cũng đã từng có người đàn bà bị trói đến chết. Nỗi sợ chết có phải là biểu hiện của lòng ham sống? Lòng ham sống mà đã từ lâu lụi tắt trong lòng Mị? Đoạn văn viết về cảnh ngộ và tâm trạng của Mị trong đêm tình mùa xuân thật đẹp, tình tứ, thơ mộng, đồng thời thấm đượm tinh thần nhân đạo. Ngòi bút có sở trường miêu tả về phong tục của Tô Hoài chẳng những làm sống lại không khí văn hóa của những ngày hội mùa xuân sôi nổi, đắm say của các dân tộc trên vùng cao Tây Bắc mà còn thể hiện sống động ngân vang mãnh liệt của tiếng sáo, của cuộc sống, sự tác động của nó vào tâm hồn Mị, thổi bùng lên sức sống tiềm tàng mạnh mẽ của Mị.

Loading...

-st-

Loading...